Ban tiệp dư không rõ danh tính, chỉ biết bà là con của ông Ban Huống, sinh ở Lâu Phiền nay là Sóc Thành, tỉnh Sơn Tây, xuất thân từ một danh gia vọng tộc, qua nhiều thế hệ từ thời ông bà, cha mẹ đến anh chị em đều giỏi văn chương thi phú, có người là sử gia.
Ban tiệp dư có đức hạnh hơn người và giỏi về văn thơ, từ, phú, được cho là tài sắc vẹn toàn.
Bà nhập cung, được Hán Thành Đế (51 TCN - 7 TCN) sũng ái, phong chức tiệp dư (một chức đứng đầu các phi tần ở nội cung). Về sau, năm 18 TCN, bà bị chị em họ Triệu là Triệu Phi Yến và Triệu Hợp Đức lập mưu hãm hại. May mắn cho bà là nhà vua tỏ rõ sự tình nên không bắt tội. Tuy nhiên bà thấy Hán Thành Đế quá say mê chị em họ Triệu, bà thấy phải xa nơi này mới yên thân nên đã xin vua ra Trường Tín cung để phục vụ Thái hậu. Khi Hán Thành Đế mất, bà tình nguyện đến Đinh Lăng lo việc phụng tự hương khói cho nhà vua, tránh xa mọi sự tranh giành quyền lực, chỉ lo sáng tác văn thơ. Bà mất năm 50 tuổi.
Tác phẩm của bà rất nhiều nhưng đã bị thất thoát, nay chỉ còn một số bài nổi tiếng như Tự điệu phú (自伤赋), Đảo tố phú (捣素赋), Oán ca hành (怨歌行) và Trường Tín cung oán (长信宫怨),
新 裂 齊 紈 素,
Tân liệt Tề hoàn tố,
鮮 潔 如 霜 雪。
Tiên khiết như sương tuyết.
裁 為 合 歡 扇,
Tài vi hợp hoan phiến,
園 園 似 明 月。
Ðoàn đoàn tự minh nguyệt.
出 入 君 懷 袖,
Xuất nhập quân hoài tụ,
動 搖 微 風 發。
Ðộng dao vi phong phát.
常 恐 秋 節 至,
Thường khủng thu tiết chí,
涼 飆 奪 炎 熱。
Lương tiêu đoạt viêm nhiệt.
棄 捐 篋 笥 中,
Khí quyên khiếp tứ trung,
恩 情 中 道 絕。
Ân tình trung đạo tuyệt.
Mới xé lụa trắng quí của nước Tề,
Tinh khôi trong trắng như sương tuyết.
Cắt làm quạt hợp hoan,
Tròn tròn như vầng trăng sáng.
Ra vào chứa trong tay áo của chàng,
Phe phẩy làm nên làn gió nhẹ.
Thiếp luôn e ngại tiết thu đến,
Gió mát xua tan sự nóng nực.
(Quạt) bị vứt bỏ vào trong rương,
Khiến con đường ân tình bị cắt đứt.
HOÀNG NGUYÊN CHƯƠNG tạm dịch
* Dịch thơ :
Khúc ca ai oán (1)
Xé lụa quí nước Tề.
Trắng trong như sương tuyết.
Cắt làm quạt hợp hoan,
Tròn tròn như trăng sáng.
Vào ra tay áo chàng,
Phất nên làn gió nhẹ.
Chỉ sợ đến tiết thu,
Gió mát xua hơi nóng.
Quạt bị vứt vào rương,
Khiến ân tình đứt đoạn!
HOÀNG NGUYÊN CHƯƠNG dịch
(1) Bài này còn có tên khác là “Thu phiến ca 秋扇歌”(Bài ca chiếc quạt thu), hoặc “Đoàn phiến ca 團扇歌”(Bài ca chiếc quạt tròn). Bài này được sáng tác trong thời gian bà ra Trường Tín cung phục vụ thái hậu.
Theo sách "Văn tuyển", "Ngọc đài tân vịnh", "Nhạc phủ thi tập" đều ghi bài này là của Ban tiệp dư sáng tác. Tuy nhiên trong "Ca lục" thì lại cho đây là một bài nhạc phủ của một tác giả khuyết danh.(Theo nguồn tư liệu của Bách khoa toàn thư).
Trong các bài thơ phú còn lại của Ban tiệp dư, bài “Oán ca hành” được nhiêu người thích nhất, vì nó nói lên tâm sự của bà, nói lên cuộc đời của một phụ nữ tài hoa nhưng có số phận bất hạnh giống như chiếc quạt lụa thanh khiết bị bỏ quên trong chiếc rương của một ông vua tầm thường ham mê tửu sắc.