Bài 1:

清  平  調 

 Thanh bình điệu 

其  一  ( kỳ 1)

雲 想 衣 裳 花 想 容，

Vân tưởng y thường hoa tưởng dung,

春 風 拂 檻 露 華 濃。

Xuân phong phất hạm lộ hoa nùng

若 非 群 玉 山 頭 見，

Nhược phi Quần Ngọc sơn đầu kiến,

會 向 瑤 臺 月 下 逢。

Hội hướng Dao Đài nguyệt hạ phùng.

其 二  (kỳ 2)

一 枝 紅 艷  露 凝 香，

Nhất  chi  hồng  diễm  lộ  ngưng  hương,

雲 雨 巫 山  枉 斷 腸。

Vân   vũ   Vu   sơn  uổng  đoạn  trường.

借 問 漢 宮  誰 得 似，

Tá   vấn   Hán   cung   thuỳ   đắc   tự,

可 憐 飛 燕  倚 新 粧。

Khả  liên    Phi    Yến    ỷ    tân    trang.

其 三  (Kỳ 3)

名 花 傾 國 兩 相 歡，

Danh hoa khuynh quốc lưỡng tương hoan,

長 得 君 王 帶 笑 看。

Trường đắc quân vương đới tiếu khan.

解 釋 春 風 無 限 恨，

Giải   thích  xuân phong vô   hạn   hận,

沉 香 亭 北 倚 闌 幹。

Trầm Hương đình bắc   ỷ   lan   can.

- Bài 1:

Mây tưởng là xiêm y, hoa tưởng là khuôn mặt

Gió xuân thổi qua hiên, mang hương tinh khiết của sương hoa.

Nếu như không gặp ở đầu non Quần Ngọc

Sẽ hẹn đến Dao Đài gặp dưới trăng.

- Bài 2:

Một cành hồng đẹp đọng sương thơm.

Giấc mộng ở Vu Sơn  cũng gây tiếc đứt ruột

Thử hỏi khắp Hán cung  ai sánh được.

Đáng thương cho Phi Yến phải dựa vào màu xuân trang điểm.                                

- Bài 3:

Danh hoa nghiêng nước cùng sánh đôi vui.

Luôn được quân vương nhìn ngắm tươi cười.

Gió xuân làm tiêu tan nỗi giận hờn vô kể

Khi cùng nhau ngồi tựa lan can nơi đình Trầm Hương phía bắc.

HOÀNG NGUYÊN CHƯƠNG tạm dịch 

*  Chú thích:

1) Thanh bình điệu: Điệu hát thanh bình. Vào dịp mùa xuân, trăm hoa đua nở, Đường Minh Hoàng tổ chức thưởng hoa cùng Dương Quý Phi, nhà vua cho mời Lý Bạch đến làm thơ còn Lý Quy Niên thì phổ nhạc để hát khúc ca này. Tương truyền  Lý Bạch đã làm ba bài này trong lúc đang say rượu và khi làm xong  nhà thơ vẫn còn say.(Theo Thái Chân ngoại truyện).

  Bài thơ này sáng tác vào năm 743.

2) Dao Đài: Đài bằng ngọc, còn gọi là Luân Đài. Theo truyền thuyết, đây là nơi ở của Tây Vương Mẫu.

3) Vân vũ Vu Sơn: Mây mưa ở núi Vu. Vu Sơn tiếp liên với núi Vu Giáp. Dưới chân núi Vu Giáp có đền thờ thần nữ.Theo truyền thuyết: vua Sở Tương Vương đến chơi ban ngày ở Cao Đường, lúc ngủ nhà vua mộng thấy mình ân ái với một người đẹp. Vua hỏi thì nàng thưa: Thiếp là thần nữ ở núi Vu Sơn đến chơi ở Cao Đường. Thiếp có bổn phận buổi sớm làm mây và buổi chiều làm mưa ở chốn Dương Đài. Do tích ấy, các từ : mây mưa, Vu Sơn, Vu Giáp.. có nghĩa bóng là chỉ việc chăn gối, ân ái của trai gái.

     Ngoài nghĩa điển tích trên chúng tôi nghĩ  câu “Vân vũ Vu Sơn uổng đoạn trường” (Chuyện mây mưa ở Vu Sơn làm uổng tiếc đến đứt ruột).Nhiều người đã hiểu nhiều cách khác nhau về “ uổng đoạn trường”nên  đã dịch rất phóng tác. Riêng chúng tôi nghĩ “uổng tiếc đức ruột” này có nghĩa gần gống với câu thơ của cụ Nguyễn Du :“ Tiếc thay một đóa trà mi./ Con ong đã tỏ đường đi lối về.” mà thôi.

4) Phi Yến: tên đầy đủ làTriệu Phi Yến, là hoàng hậu của Hán Thành Đế. Có nhan sắc và tài ca núa hơn người từ thuở nhỏ. Nhân Hán Thành Đế vi hành, thấy hai chị em học múa ở nhà Dương A liền đem về cung làm Tiệp Dư. Vua hết sức thương yêu Phi Yến nên dần dà đã phế hoàng hậu cũ để Phi Yến thay vào ngôi vị này. Trong hơn 10 năm, Phi Yến đã ra sức mê hoặc vua. Vì quá ham mê tửu sắc, vua đã mang bạo bệnh chết sớm. Hán Ai Đế tôn Phi Yến làm Hoàng Thái Hậu. Đến đời Bình Đế, Phi Yến bị phế xuống làm thứ nhân và nàng đã tự sát.

5) Danh hoa khuynh quốc: Danh hoa làm nghiêng nước. Trong một bài thơ của Lý Diên Niên làm để ca tụng người đẹp phương Bắc, có câu: “Nhất cố khuynh nhân thành, tái cố khuynh nhân quốc” (Nhìn qua khiến nghiêng thành của người, nhìn lại khiến nghiêng nước của người).Ý nói người rất đẹp, mỗi sóng mắt liếc của họ có thể làm cho nghiêng thành nghiêng nước. Ý này gần ngĩa tương đương với ý “Quốc sắc thiên hương” (Sắc nước hương trời).

6) Giải thích xuân phong vô hạn hận : Chúng tôi hiểu với nghĩa: Gió xuân làm tiêu tan nỗi giận hờn vô kể. Vì chữ hận đây có nghĩa là hờn giận chứ không hề có nghĩa là gió sầu hay người sầu gì cả. Vậy Đường Minh Hoàng và Dương Quý Phi có hờn giận nhau không? Căn cứ vào điển tích văn học để lại là có. Chuyện kể Dương Quí Phi lúc mới vào cung tính hay ghen, Đường Minh Hoàng tức giận đưa giam một nơi. Nhưng không lâu nhà vua nhớ quá sai Cao Lực Sĩ- một cận thần ra thăm. Dương Quý Phi cắt tóc gửi về dâng vua. Vua thấy tóc lại thương quá cho vời vào cung. Bỡi vậy trong bài thơ “Màu thời gian”, Đoàn Phú Tứ đã có hai câu thơ : “Tóc mây một món dao vàng./ Nghìn trùng e lệ phụng quân vương”...Lý Bạch là người cùng thời, biết rõ mối hờn giận này nên khéo đưa vào thơ một cách tinh tế.

         Mặc dù hết sức khéo léo nhưng bài thơ tuyệt tác trên đây cũng là một bài đã gây đại họa cho Lý Bạch. Nguyên  là có lần Lý Bạch say, vua Đường Minh Hoàng sai cao Lực Sĩ cởi giày cho ông. Cao Lực Sĩ tức giận về việc này nên rủ cả bọn dèm pha với Dương Quý Phi, cho rằng Lý Bạch dám cả gan ví nàng với Triệu Phi Yến, là có ý muốn nàng có tai tiếng và kết cục bi thảm như Phi Yến(xem chú thích Phi Yến) . Dương Quý Phi nghe lời bọn này nên đã tác động tới Đường Minh Hoàng, đuổi Lý Bạch ra khỏi triều không cho làm quan nữa.Đến đây con đường công danh của Lý Bạch hoàn toàn chấm dứt.

7) Đình Trần Hương: Ngôi đình làm bằng gỗ Trầm Hương, một loại gỗ quí có hương thơm, nằm ở cửa bắc hoàng thành, trước vườn hoa Ngự Uyển.

1) Bản dịch của Ngô Tất Tố:

ĐIỆU HÁT THANH BÌNH

I
Thoáng bóng mây hoa ngỡ bóng hồng,
Gió xuân dìu dặt hạt sương trong.
Ví chăng non Ngọc không nhìn thấy,
Dưới nguyệt đài Dao thử ngóng trông.
II
Hương đông móc đượm một cành hồng,
Vu Giáp mây mưa những cực lòng.
Ướm hỏi Hán cung ai mảng tượng?
Điểm tô, Phi Yến tốn bao công.
III
Sắc nươc, hương trời khéo sánh đôi,
Quân vương nhìn ngắm những tươi cười.
Sầu xuân man mác tan đầu gió,
Cửa bắc đình Trầm đứng lả lơi

2) Bản dịch của Trần Trọng San:

I

Mặt tưởng là hoa, áo ngỡ mây ;

Hiên sương phơ phất gió xuân bay.

Nếu không gặp gỡ trên Quần Ngọc,

Dưới nguyệt Dao đài sẽ gặp ai.

II

Một nhánh hồng tươi, móc đọng sương ;

Mây mưa Vu giúp uổng sầu thương.

Hỏi nơi cung Hán ai người giống ?

Phi Yến còn nhờ mới điểm trang.

III

Hoa trời, sắc nước thảy đều vui,

Luôn được vua trông với nụ cười.

Mối hận gió xuân bay thoảng hết ;

Bên đình, thơ thẩn tựa hiên chơi.

1)     Bản dịch của Nguyễn Bính

Em còn ở, đầy nhà hoa ngát
Em đi rồi, ngơ ngác giường xưa
Chăn khâu nếp nếp hững hờ
Ba năm hương mãi bây giờ còn bay
Thơm nào nghe quyện đâu đây
Người đi bữa đấy mai này còn sang
Nhớ nhau cho rụng lá vàng
Cho sương lạnh trắng mấy làn rêu xanh.

2) Các bản dịch của văn học nước ngoài;                         

The Fair Lady

When the fair lady was here,
I filled our house with flowers;
But she went away,
Leaving her empty couch behind !
There stands her couch, with the embroidered quilts

all folded.
Could I sleep any more ?
It is three years since then;
Her sweet perfume still lingers...

The perfume never dies out;
She never comes back again.
I think of her till the yellow leaves
All fall off from the trees,
And the white dew wets the green moss, twinkling

 silently...

                        Translated by Sun Yu

Envoyé au loin 

Quand la belle était là, la salle était en fleurs;
Puis la belle partit, son lit vide l'atteste;
Couverture roulée, interdite aux dormeurs;
Et trois ans à ce jour que son odeur y reste\.
L'odeur ainsi ne s'éteint toujours pas;
La femme ainsi n'est toujours pas rentrée\.
L'amour a mis les feuilles jaunes bas;
Au lichen vert va la blanche rosée.

                      Translated by P. Jacob

長 相 思 其一

 Trường tương tư - kỳ 1 (1) 

長 相 思， 

Trường tương tư,

 在 長 安。 

Tại Trường An. (2)

 絡 緯 秋 啼 金 井 闌， 

Lạc vĩ thu đề kim tỉnh lan, 

微 霜 淒 淒 簟 色 寒。 

Vi sương thê thê điệm sắc hàn. 

孤 燈 不 明 思 欲 絕， 

Cô đăng bất minh tứ dục tuyệt, 

卷 帷 望 月 空 長 嘆。 

Quyển duy vọng nguyệt không trường thán. 

美 人 如 花 隔 雲 端， 

Mỹ nhân như hoa cách vân đoan, 

上 有 青 冥 之 高 天， 

Thượng hữu thanh minh chi cao thiên, 

下 有 淥 水 之 波 瀾。 

Hạ hữu lục thuỷ chi ba lan. 

天 長 路 遠 魂 飛 苦， 

Thiên trường địa viễn hồn phi khổ, 

夢 魂 不 到 關 山 難 。 

Mộng hồn bất đáo quan san nan. 

長 相 思， 

Trường tương tư, 

摧 心 肝。 

Tồi tâm can. 

Nhớ nhau hoài, 

Tại Trường An. (2) 

Guồng tơ quay vọng ra tiếng thu bên lan can giếng vàng, 

Sương nhẹ rơi lạnh lẽo trên sắc chiếu tre. 

Ngọn đèn cô quạnh không đủ sáng, nỗi nhớ muốn làm đứt đường tơ,

Cuốn rèm, trông lên vầng trăng trên không gian buông tiếng than dài. 

Người đẹp như hoa bị che khuất sau áng mây, 

Bên trên có sắc đen u ám của trời cao, 

Bên dưới có dòng nước xanh lục nổi sóng. 

Trời dài đất rộng khiến tâm hồn khổ đau chất ngất, 

Mộng hồn không đến được nơi quan san hiểm trở. 

Nhớ nhau hoài, 

Nát cả ruột gan. 

HOÀNG NGUYÊN CHƯƠNG dịch 

長相思其二 

Trường tương tư - kỳ 2 

日 色 欲 盡 花 含 煙， 

Nhật sắc dục tận hoa hàm yên, 

月 明 如 素 愁 不 眠。 

Nguyệt minh như tố sầu bất miên. 

趙 瑟 初 停 鳳 凰 柱 

Triệu sắt (1) sơ đình phụng hoàng trụ,(2) dịch 

蜀 琴 欲 奏 鴛 鴦 絃。 

Thục cầm(3) dục tấu uyên ương huyền. (4) 

此 曲 有 意 無 人 傳， 

Thử khúc hữu ý vô nhân truyền, 

願 隨 春 風 寄 燕 然。 

Nguyện tuỳ xuân phong ký Yên Nhiên. (5) 

憶 君 迢 迢 隔 青 天， 

Ức quân thiều thiều cách thanh thiên, 

昔 時 橫 波 目， 

Tích thì hoành ba mục, 

今 作 流 淚 泉。 

Kim tác lưu lệ tuyền. 

不 信 妾 腸 斷， 

Bất tín thiếp trường đoạn, 

歸 來 看 取 明 鏡 前。 

Qui lai khán thủ minh kính tiền.